Urbanisasi

Urbanisasi ialah proses peningkatan bilangan dan peratusan penduduk yang tinggal di kawasan bandar.

Faktor urbanisasi: migrasi luar bandar ke bandar, pertambahan semula jadi penduduk bandar, perindustrian, pembangunan infrastruktur, dan peluasan sempadan bandar.

Kesan positif: peluang pekerjaan bertambah, kemudahan pendidikan dan kesihatan lebih baik, kemajuan ekonomi, dan pertukaran budaya.

Kesan negatif:

• Kesesakan lalu lintas dan kekurangan perumahan mampu milik.
• Pertumbuhan setinggan dan kawasan kumuh.
• Pencemaran udara, air, bunyi dan sisa pepejal.
• Fenomena pulau haba bandar, di mana suhu bandar lebih tinggi berbanding kawasan sekitar.
• Masalah sosial dan tekanan terhadap perkhidmatan awam.

Bandar mampan dirancang untuk mengurangkan kesan ini melalui pengangkutan awam yang cekap, kawasan hijau dan taman bandar, kitar semula sisa, bangunan jimat tenaga, dan perancangan guna tanah yang teratur.

Tahap urbanisasi ialah peratusan penduduk sesebuah kawasan atau negara yang tinggal di kawasan bandar.

• Tahap urbanisasi menunjukkan keadaan pada satu masa, manakala kadar urbanisasi menunjukkan kelajuan peratusan penduduk bandar meningkat dari satu tempoh ke tempoh lain.
• Perebakan bandar ialah peluasan kawasan terbina bandar ke kawasan pinggir yang dahulunya kawasan pertanian atau hutan, sering berlaku secara tidak terancang.
• Konurbasi terbentuk apabila beberapa bandar berkembang dan bercantum menjadi satu kawasan bandar yang besar dan berterusan. Lembah Klang sering dijadikan contoh konurbasi di Malaysia.
• Bandar satelit dibina di pinggir bandar utama untuk mengurangkan kesesakan di pusat bandar.

Zon guna tanah bandar biasanya terdiri daripada:

• Pusat bandar — kawasan perniagaan, kewangan dan pentadbiran dengan harga tanah paling tinggi dan bangunan paling tinggi.
• Zon perindustrian — biasanya di pinggir bandar berhampiran jalan raya utama atau pelabuhan.
• Zon kediaman — daripada rumah pangsa yang padat berhampiran pusat hingga rumah teres dan banglo di pinggir.

Pulau haba bandar berlaku kerana permukaan konkrit dan asfalt menyerap haba pada siang hari dan membebaskannya pada waktu malam, kawasan hijau yang sedikit mengurangkan penyejukan, manakala kenderaan, kilang dan penghawa dingin membebaskan haba buangan.

• Urbanisasi bukan sekadar pertambahan bilangan bangunan; ia merujuk kepada peningkatan peratusan penduduk yang tinggal di bandar.
• Apabila membandingkan dua peratusan, sebut perubahan dalam mata peratus (contohnya daripada 45% kepada 60% ialah kenaikan 15 mata peratus).
• Kesan urbanisasi perlu diasingkan kepada kesan positif dan negatif, serta kepada aspek ekonomi, sosial dan alam sekitar.
• Langkah mengatasi masalah bandar mesti sepadan dengan masalah yang dinyatakan, contohnya kesesakan lalu lintas diatasi dengan pengangkutan awam, manakala setinggan diatasi dengan perumahan mampu milik.