Proses dan Kesan Gerakan Jisim

Gerakan jisim ialah pergerakan bahan tanih dan batuan menuruni cerun akibat tarikan graviti.

Jenis gerakan jisim mengikut kelajuan:

• Rayapan tanih — pergerakan sangat perlahan, dikesan melalui pokok atau tiang yang condong.
• Aliran lumpur — campuran tanih dan air bergerak laju selepas hujan lebat.
• Gelongsoran tanah — jisim tanih dan batuan meluncur menuruni cerun secara mengejut.
• Runtuhan batu — batuan jatuh bebas dari cerun curam.

Faktor yang mempengaruhi: kecuraman cerun, jumlah hujan, jenis batuan dan tanih, kehilangan litupan tumbuhan, gempa bumi, serta aktiviti manusia seperti pemotongan bukit dan pembinaan tanpa kawalan.

Langkah kawalan:

• Menanam semula tumbuhan penutup bumi untuk mengukuhkan tanih.
• Membina tembok penahan, sangkar batu dan sistem saliran cerun.
• Menteres cerun untuk mengurangkan kecuraman.
• Menguatkuasakan undang-undang pembangunan di kawasan tanah tinggi.

Kestabilan cerun ialah keadaan apabila daya rintangan bahan cerun, iaitu geseran dan ikatan antara zarah, cukup kuat untuk menahan tarikan graviti yang menarik bahan menuruni cerun.

Gerakan jisim berlaku apabila keseimbangan ini terganggu:

• Air hujan — tanih yang tepu menjadi lebih berat dan geseran antara zarah berkurang, lalu bahan mudah bergerak. Sebab itu tanah runtuh kerap berlaku selepas hujan lebat berpanjangan.
• Pemotongan kaki cerun untuk jalan raya atau bangunan membuang sokongan di bahagian bawah cerun.
• Beban tambahan di atas cerun, seperti bangunan tinggi, menambah daya tarikan ke bawah.
• Penyahhutanan menghilangkan akar yang mencengkam tanih dan litupan yang melindungi permukaan daripada hujan.
• Getaran daripada gempa bumi, letupan kuari atau jentera berat melonggarkan bahan cerun.

Tanda awal cerun tidak stabil: rekahan pada tanah atau dinding, pokok dan tiang yang condong, air keruh keluar dari permukaan cerun dan tembok penahan yang retak atau membonjol.

Kesan gerakan jisim:

• Kehilangan nyawa dan kemusnahan rumah, jalan raya serta talian utiliti.
• Pemendapan sungai oleh bahan runtuhan, menjadikan sungai cetek dan meningkatkan risiko banjir lumpur.
• Gangguan bekalan air dan elektrik serta pengangkutan terputus.
• Kerugian ekonomi akibat kos pembaikan dan kemusnahan tanaman.

• Gerakan jisim berpunca daripada graviti; air dan aktiviti manusia hanyalah faktor pencetus. Jangan tulis "air menyebabkan gerakan jisim" tanpa menyebut graviti.
• Bezakan jenis gerakan jisim mengikut kelajuan dan kandungan air: rayapan tanih sangat perlahan, aliran lumpur basah dan laju, runtuhan batu jatuh bebas.
• Langkah kawalan perlu sepadan dengan punca: cerun curam → teres, air berlebihan → saliran cerun, tiada tumbuhan → penanaman semula.
• Elakkan jawapan umum seperti "menjaga alam sekitar"; nyatakan langkah yang spesifik.