1.Perancangan, Pengumpulan Data & Pelaporan
Kerja lapangan Tingkatan 5 menuntut kajian yang lebih mendalam dengan analisis dan cadangan.
Peringkat perancangan:
- Memilih tajuk yang khusus dan berkaitan sukatan pelajaran.
- Menetapkan objektif kajian yang jelas dan boleh diukur.
- Menyediakan soalan kajian dan menentukan kawasan kajian.
Pengumpulan data menggabungkan kaedah primer dan sekunder. Soal selidik perlu mempunyai soalan yang ringkas dan tidak berat sebelah, manakala pemerhatian perlu direkodkan secara sistematik menggunakan borang atau senarai semak.
Analisis data melibatkan pengiraan peratusan atau min, kemudian mempersembahkan hasil dalam bentuk jadual dan graf yang sesuai dengan jenis data.
Pelaporan perlu mengikut format lengkap: pengenalan, objektif, kawasan kajian, kaedah kajian, dapatan kajian, rumusan dan cadangan penambahbaikan, diikuti lampiran dan rujukan.
Etika kerja lapangan penting: mendapatkan kebenaran, menghormati responden, menjaga kerahsiaan maklumat, dan tidak merosakkan alam sekitar semasa kajian dijalankan.
2.Pengukuran Sungai & Reka Bentuk Soal Selidik
Luahan sungai ialah isipadu air yang mengalir melalui satu keratan rentas sungai dalam tempoh satu saat, diukur dalam meter padu sesaat (m³/s).
Kajian lapangan tentang sungai lazimnya melibatkan pengukuran berikut:
- Lebar sungai diukur dari tebing ke tebing menggunakan pita ukur.
- Kedalaman diukur pada beberapa titik yang sama jarak di sepanjang keratan rentas menggunakan kayu pengukur, kemudian kedalaman purata dikira.
- Halaju aliran diukur dengan kaedah pelampung: pelampung dilepaskan di permukaan air, dan masa untuk bergerak sejauh jarak tertentu dicatat. Ulang beberapa kali dan ambil purata supaya lebih tepat.
- Luas keratan rentas diperoleh dengan mendarab lebar dengan kedalaman purata.
Reka bentuk soal selidik yang baik:
- Soalan tertutup (pilihan jawapan disediakan) mudah dianalisis dan dijadualkan, manakala soalan terbuka memberi maklumat lebih mendalam tetapi sukar dianalisis.
- Gunakan bahasa yang ringkas dan neutral; elakkan soalan yang mengarahkan responden kepada jawapan tertentu.
- Susun soalan daripada maklumat latar belakang responden kepada soalan utama kajian.
- Jalankan kajian rintis dengan beberapa responden terlebih dahulu untuk memastikan soalan mudah difahami.
Setiap pengukuran dan soalan mesti berkaitan secara langsung dengan objektif kajian.
3.Kerja Lapangan Sungai: Contoh & Kesilapan Lazim
- Gunakan kedalaman purata, bukan kedalaman maksimum, untuk mengira luas keratan rentas.
- Pastikan semua ukuran dalam unit yang sama, iaitu meter dan saat, sebelum mengira luahan. Kedalaman yang dicatat dalam sentimeter mesti ditukar kepada meter (bahagi 100).
- Keselamatan penting: jangan memasuki sungai yang dalam atau deras, dan jalankan pengukuran secara berkumpulan di bawah pengawasan guru.
- Cadangan dalam laporan perlu praktikal dan berkaitan dengan dapatan, contohnya menanam tumbuhan di tebing jika hakisan tebing didapati serius.
Contoh 1Sebatang sungai selebar 6 m. Kedalaman di lima titik ialah 0.4 m, 0.8 m, 1.2 m, 0.9 m dan 0.7 m. Sebuah pelampung bergerak sejauh 20 m dalam masa 25 saat. Hitung luahan sungai tersebut.Lihat jalan kerjaTutup
Kedalaman purata = (0.4 + 0.8 + 1.2 + 0.9 + 0.7) ÷ 5 = 4.0 ÷ 5 = 0.8 m. Luas keratan rentas = 6 × 0.8 = 4.8 m². Halaju = 20 ÷ 25 = 0.8 m/s. Luahan = 4.8 × 0.8 = 3.84 m³/s.
Contoh 2Dalam satu soal selidik terhadap 80 orang penduduk, 52 orang bersetuju bahawa sungai di kawasan mereka tercemar. Hitung peratus responden yang bersetuju dan tuliskan satu ayat rumusan.Lihat jalan kerjaTutup
Peratus = (52 ÷ 80) × 100 = 65%. Rumusan: Majoriti responden (65%) berpendapat bahawa sungai di kawasan kajian tercemar, maka langkah pemuliharaan seperti kempen tidak membuang sampah ke dalam sungai perlu dijalankan.