Koordinasi, Tindak Balas dan Dadah

Koordinasi badan melibatkan kerjasama sistem saraf dan sistem endokrin untuk mengesan rangsangan dan menghasilkan tindak balas yang sesuai.

Laluan tindak balas: rangsangan → reseptor → neuron deria → sistem saraf pusat → neuron motor → efektor → tindak balas.

Tindakan refleks ialah tindak balas pantas yang melindungi badan daripada bahaya, contohnya menarik tangan daripada objek panas.

Homeostasis mengekalkan keadaan dalaman yang stabil, termasuk pengawalaturan suhu badan, kandungan gula darah oleh insulin dan glukagon, serta keseimbangan air oleh buah pinggang.

Dadah ialah bahan yang mengubah fungsi badan:

• Perangsang seperti kafein dan amfetamina meningkatkan aktiviti sistem saraf.
• Penekan seperti alkohol melambatkan tindak balas.
• Halusinogen mengubah persepsi.

Penyalahgunaan dadah menyebabkan ketagihan, kerosakan otak, hati dan paru-paru, masalah mental, keciciran pelajaran serta masalah sosial. Pencegahan melibatkan pendidikan, sokongan keluarga dan penguatkuasaan undang-undang.

Neuron ialah sel saraf yang khusus untuk menghantar impuls saraf dari satu bahagian badan ke bahagian lain.

Tiga jenis neuron:

• Neuron deria (aferen) — membawa impuls dari reseptor ke sistem saraf pusat.
• Neuron perantaraan (geganti) — menghubungkan neuron deria dengan neuron motor di dalam otak atau saraf tunjang.
• Neuron motor (eferen) — membawa impuls dari sistem saraf pusat ke efektor (otot atau kelenjar).

Struktur penting neuron: dendrit menerima impuls, akson membawa impuls keluar dari badan sel, dan sarung mielin menebat akson serta mempercepat pengaliran impuls. Ruang kecil antara dua neuron dipanggil sinaps, di mana impuls dipindahkan oleh bahan kimia neurotransmiter.

Bahagian utama otak:

• Serebrum — pemikiran, ingatan, pertuturan dan tindakan terkawal.
• Serebelum — keseimbangan badan dan koordinasi otot.
• Medula oblongata — tindakan luar kawal seperti denyutan jantung dan kadar pernafasan.

Sistem endokrin terdiri daripada kelenjar tanpa duktus yang merembeskan hormon terus ke dalam darah:

• Pituitari — kelenjar induk yang mengawal kelenjar lain dan merembeskan hormon pertumbuhan.
• Tiroid — tiroksin, mengawal kadar metabolisme.
• Adrenal — adrenalin, menyediakan badan menghadapi kecemasan.
• Pankreas — insulin dan glukagon.
• Testis dan ovari — testosteron, estrogen dan progesteron.

Koordinasi saraf lebih pantas dan kesannya singkat, manakala koordinasi hormon lebih perlahan tetapi kesannya lebih lama.

Soalan koordinasi biasanya menguji urutan laluan impuls dan fungsi hormon. Perhatikan perkara berikut semasa menjawab:

• Tindakan refleks seperti menarik tangan daripada objek panas diproses oleh saraf tunjang, bukan serebrum. Otak hanya menyedari kesakitan selepas tindak balas berlaku.
• Jangan keliru insulin (menurunkan aras glukosa darah) dengan glukagon (menaikkan aras glukosa darah).
• Alkohol ialah penekan, bukan perangsang, walaupun peminum mungkin kelihatan lebih bertenaga pada mulanya.
• Tulis urutan arka refleks mengikut susunan yang betul; setiap komponen yang tertinggal atau salah tempat boleh menyebabkan markah hilang.