Langkah Keselamatan dalam Makmal

Makmal sains mengandungi bahan dan radas yang boleh membahayakan jika tidak dikendalikan dengan betul.

Peraturan asas makmal:

• Jangan makan, minum atau berlari di dalam makmal.
• Jangan menjalankan eksperimen tanpa kebenaran guru.
• Pakai alat perlindungan diri seperti gogal, kot makmal dan sarung tangan apabila perlu.
• Kenal pasti lokasi pemadam api, pancuran kecemasan dan pintu keluar kecemasan.
• Basuh tangan selepas eksperimen dan buang sisa kimia mengikut prosedur.

Simbol amaran pada bekas bahan kimia perlu difahami:

• Mudah terbakar — jauhkan daripada api.
• Toksik — beracun jika tertelan atau tersedut.
• Mengakis — merosakkan kulit dan tisu.
• Merengsa — menyebabkan kegatalan atau kemerahan.
• Radioaktif dan pengoksida memerlukan pengendalian khas.

Pengendalian radas seperti penunu Bunsen, kelalang dan termometer perlu mengikut teknik yang betul untuk mengelakkan kemalangan.

Peralatan perlindungan diri ialah pakaian dan alat yang dipakai untuk melindungi tubuh pengguna makmal daripada bahaya bahan kimia, biologi dan fizikal.

• Kot makmal — melindungi kulit dan pakaian daripada percikan bahan kimia.
• Gogal keselamatan — melindungi mata daripada percikan dan serpihan kaca.
• Sarung tangan — digunakan semasa mengendalikan bahan mengakis, toksik atau spesimen biologi.
• Penutup hidung dan mulut — mengurangkan penyedutan debu, wasap atau mikroorganisma.
• Kasut tertutup — melindungi kaki daripada tumpahan dan kaca pecah.

Makmal juga dilengkapi kebuk khas:

• Kebuk wasap — digunakan apabila mengendalikan bahan yang membebaskan gas atau wasap toksik, contohnya asid pekat. Kipas di dalamnya menyedut wasap keluar daripada makmal.
• Kebuk aliran udara laminar — membekalkan udara yang telah ditapis supaya kawasan kerja kekal steril, sesuai untuk mengendalikan mikroorganisma dan kultur tisu.

Pelupusan sisa mesti mengikut jenis:

• Sisa kimia dan pelarut organik dikumpul dalam bekas berlabel, bukan dituang ke dalam sinki.
• Kaca pecah dimasukkan ke dalam bekas khas.
• Sisa biologi dinyahkuman (contohnya dalam autoklaf) sebelum dibuang.

Pemadam api perlu dipilih mengikut punca kebakaran. Air tidak boleh digunakan untuk kebakaran elektrik atau minyak; pemadam karbon dioksida atau serbuk kering lebih sesuai.

Kesilapan lazim dan tip menjawab:

• Menyebut "hati-hati" sahaja. Pemeriksa mahukan tindakan khusus, contohnya "panaskan etanol menggunakan kukus air, bukan nyalaan terus".
• Mengelirukan kebuk wasap dengan kebuk aliran laminar. Kebuk wasap mengeluarkan gas berbahaya; kebuk laminar mengekalkan keadaan steril.
• Menuang sisa kimia ke dalam sinki. Jawapan yang betul ialah mengumpulnya dalam bekas sisa berlabel.
• Tidak memberi sebab. Setiap langkah keselamatan perlu disertakan alasan, contohnya "kerana wasap klorin adalah toksik".

Tip: soalan situasi makmal biasanya meminta dua perkara, iaitu tindakan yang betul dan sebabnya. Jawab kedua-duanya dalam ayat yang lengkap.