Kimia dalam Perubatan dan Kesihatan

Bahan kimia memainkan peranan penting dalam merawat penyakit dan menjaga kesihatan.

Jenis ubat mengikut fungsi:

• Analgesik — melegakan kesakitan, contohnya aspirin dan parasetamol.
• Antibiotik — membunuh atau merencat pertumbuhan bakteria, contohnya penisilin. Antibiotik tidak berkesan terhadap virus.
• Antipiretik — menurunkan demam.
• Psikoterapeutik — merawat gangguan mental seperti kemurungan.

Rintangan antibiotik berlaku apabila bakteria berubah sehingga tidak lagi dibunuh oleh antibiotik. Ia berpunca daripada penggunaan berlebihan dan tidak menghabiskan kursus ubat yang ditetapkan doktor.

Ubat tradisional menggunakan bahan semula jadi daripada tumbuhan seperti halia, kunyit dan tongkat ali, tetapi keberkesanannya perlu disokong kajian saintifik.

Penggunaan ubat yang bertanggungjawab bermaksud mengambil ubat mengikut dos dan tempoh yang ditetapkan, tidak berkongsi ubat preskripsi, memeriksa tarikh luput, dan mengelakkan penyalahgunaan dadah yang boleh menyebabkan ketagihan serta kerosakan organ.

Radikal bebas ialah atom atau molekul yang mempunyai elektron tidak berpasangan, menjadikannya sangat reaktif dan cenderung merampas elektron daripada molekul lain dalam sel.

• Sumber radikal bebas: proses metabolisme biasa dalam badan, sinaran ultraungu matahari, asap rokok, pencemaran udara, sinaran mengion dan makanan yang digoreng berulang kali dalam minyak yang sama.
• Kesan radikal bebas: apabila merampas elektron, radikal bebas merosakkan membran sel, protein dan DNA. Kerosakan ini berlaku secara berantai dan dikaitkan dengan penuaan kulit, kanser, penyakit jantung dan katarak.

Antioksidan ialah bahan yang dapat meneutralkan radikal bebas dengan menderma elektron kepadanya tanpa dirinya menjadi radikal yang merosakkan.

• Contoh antioksidan: vitamin C (buah sitrus, jambu batu), vitamin E (kekacang, minyak sayuran) dan beta-karotena (lobak merah, sayur berwarna hijau tua dan jingga).
• Antioksidan juga digunakan sebagai bahan pengawet dalam makanan untuk melambatkan pengoksidaan lemak yang menyebabkan makanan menjadi tengik.

Amalan untuk mengurangkan kesan radikal bebas:

• Makan banyak buah-buahan dan sayur-sayuran yang pelbagai warna.
• Elakkan merokok dan asap rokok.
• Gunakan pelindung matahari dan kurangkan pendedahan kepada cahaya matahari terik.
• Kurangkan pengambilan makanan bergoreng, terutamanya yang menggunakan minyak yang telah dipanaskan berulang kali.

Kesilapan lazim dan tip menjawab:

• Menyatakan antibiotik boleh merawat selesema atau demam denggi. Kedua-duanya disebabkan virus; antibiotik hanya berkesan terhadap bakteria.
• Menyatakan analgesik menyembuhkan penyakit. Analgesik hanya melegakan kesakitan, bukan menghapuskan punca penyakit.
• Menganggap ubat semula jadi sentiasa selamat. Ubat tradisional juga boleh mempunyai kesan sampingan dan perlu digunakan dengan berhati-hati.
• Tidak menyebut dos. Pengambilan parasetamol berlebihan boleh merosakkan hati, dan aspirin tidak disyorkan untuk kanak-kanak.

Tip: soalan ubat sering menguji pengelasan; kenal pasti dahulu sama ada penyakit disebabkan bakteria, virus atau kulat sebelum memilih jenis ubat.