Unsur dan Bahan

Jirim boleh dikelaskan kepada:

• Unsur — bahan yang terdiri daripada satu jenis atom sahaja dan tidak boleh diuraikan secara kimia.
• Sebatian — dua atau lebih unsur bergabung secara kimia dengan nisbah tetap.
• Campuran — dua atau lebih bahan bercampur secara fizikal dan boleh diasingkan.

Jadual berkala menyusun unsur mengikut nombor proton yang bertambah. Kumpulan menegak mengandungi unsur dengan bilangan elektron valens yang sama dan sifat kimia serupa, manakala kala mendatar menunjukkan bilangan petala yang sama.

Kumpulan penting:

• Kumpulan 1 (logam alkali) — sangat reaktif, satu elektron valens.
• Kumpulan 17 (halogen) — sangat reaktif bukan logam, tujuh elektron valens.
• Kumpulan 18 (gas adi) — sangat stabil kerana petala valens penuh.

Ikatan kimia terbentuk supaya atom mencapai susunan elektron stabil: ikatan ion melibatkan pemindahan elektron antara logam dan bukan logam, manakala ikatan kovalen melibatkan perkongsian elektron antara bukan logam.

Atom ialah zarah paling kecil bagi sesuatu unsur yang masih mempunyai sifat kimia unsur tersebut, dan terdiri daripada nukleus yang dikelilingi elektron.

Zarah subatom:

• Proton — bercas positif, terletak dalam nukleus.
• Neutron — neutral, terletak dalam nukleus.
• Elektron — bercas negatif, bergerak dalam petala di sekeliling nukleus.

Nombor penting:

• Nombor proton ialah bilangan proton dalam nukleus. Dalam atom neutral, bilangan elektron sama dengan bilangan proton.
• Nombor nukleon ialah jumlah proton dan neutron dalam nukleus.

Susunan elektron: petala pertama boleh diisi maksimum 2 elektron, dan bagi 20 unsur pertama petala kedua dan ketiga masing-masing diisi hingga 8 elektron. Contoh: natrium (11 elektron) ialah 2.8.1.

Kaitan dengan jadual berkala:

• Bilangan petala berisi elektron = nombor kala.
• Elektron valens menentukan kumpulan: 1 atau 2 elektron valens ialah Kumpulan 1 atau 2; 3 hingga 8 elektron valens ialah Kumpulan 13 hingga 18. Helium (2 elektron) ialah pengecualian: ia berada dalam Kumpulan 18.

Isotop ialah atom unsur yang sama dengan bilangan proton yang sama tetapi bilangan neutron berbeza. Contohnya karbon-12 dan karbon-14, atau hidrogen-1, hidrogen-2 dan hidrogen-3. Isotop mempunyai sifat kimia yang sama kerana susunan elektronnya sama.

Kesilapan lazim dan tip menjawab:

• Menganggap nombor nukleon sama dengan bilangan neutron. Tolak nombor proton dahulu.
• Mengelirukan kala dengan kumpulan. Kala = bilangan petala; kumpulan bergantung pada elektron valens.
• Menyatakan sebatian ion mengkonduksikan elektrik dalam keadaan pepejal. Ia hanya mengkonduksikan elektrik dalam keadaan leburan atau larutan akueus kerana ion bebas bergerak.
• Menyatakan gas adi membentuk ikatan dengan mudah. Gas adi tidak reaktif kerana susunan elektronnya sudah stabil.

Tip: tulis susunan elektron dahulu sebelum menjawab soalan kumpulan, kala atau ikatan, kerana semua jawapan lain bergantung padanya.