1.Variasi Selanjar & Tak Selanjar
Variasi ialah perbezaan ciri-ciri dalam sesuatu populasi spesies yang sama.
- Variasi selanjar — menunjukkan julat nilai berterusan tanpa kategori jelas (contoh: tinggi, berat badan), dipengaruhi oleh gen dan persekitaran.
- Variasi tak selanjar — menunjukkan kategori jelas dan berasingan (contoh: kumpulan darah ABO, warna mata), biasanya dipengaruhi oleh gen sahaja.
Variasi penting untuk pemilihan semula jadi dan evolusi spesies.
2.Punca Variasi & Jenis Mutasi
Mutasi ialah perubahan rawak pada jujukan bes DNA atau pada struktur atau bilangan kromosom, dan merupakan sumber asal alel baharu dalam sesuatu populasi.
Punca variasi genetik:
- Pindah silang — pertukaran segmen antara kromatid kromosom homolog semasa profasa I meiosis, menghasilkan gabungan alel baharu.
- Penyusunan bebas kromosom homolog pada metafasa I — menghasilkan pelbagai kombinasi kromosom dalam gamet.
- Persenyawaan rawak — mana-mana sperma boleh bersenyawa dengan mana-mana ovum.
- Mutasi — perubahan pada bahan genetik itu sendiri.
Jenis mutasi:
- Mutasi gen — perubahan pada jujukan bes nitrogen dalam sesuatu gen, contohnya anemia sel sabit, apabila hemoglobin yang tidak normal menyebabkan sel darah merah berbentuk sabit.
- Mutasi kromosom — perubahan struktur atau bilangan kromosom, contohnya sindrom Down, iaitu individu mempunyai tiga salinan kromosom 21 (jumlah 47 kromosom).
- Mutagen ialah agen yang meningkatkan kadar mutasi, contohnya sinaran ultraungu, sinar-X, sinaran gama dan bahan kimia tertentu seperti sesetengah bahan dalam asap rokok.
- Mutasi dalam sel pembiakan boleh diwarisi oleh anak, tetapi mutasi dalam sel soma tidak diwarisi.
Faktor persekitaran seperti cahaya, nutrien dan suhu juga menghasilkan variasi, tetapi perubahan ini tidak diwarisi.
3.Contoh & Kesilapan Lazim: Variasi
- Data variasi selanjar dipersembahkan sebagai histogram atau lengkung taburan normal; variasi tak selanjar sebagai carta bar dengan bar yang terpisah.
- Kumpulan darah dan kebolehan menggulung lidah ialah variasi tak selanjar; ketinggian dan berat badan ialah variasi selanjar.
- Mutasi tidak semestinya berbahaya — ada mutasi yang neutral dan ada yang memberi kelebihan kepada organisma dalam persekitarannya.
- Ciri yang diperoleh akibat persekitaran, contohnya otot besar hasil latihan, tidak diwarisi oleh anak.
Contoh 1Sepasang kembar seiras dibesarkan di tempat yang berbeza. Pada umur 17 tahun, berat badan mereka berbeza sebanyak 8 kg tetapi kumpulan darah mereka sama. Terangkan.Lihat jalan kerjaTutup
Kembar seiras mempunyai genotip yang sama. Kumpulan darah ialah variasi tak selanjar yang ditentukan oleh gen sahaja, jadi kumpulan darah mereka sama. Berat badan ialah variasi selanjar yang dipengaruhi oleh gen dan persekitaran. Perbezaan diet, aktiviti fizikal dan gaya hidup menyebabkan berat badan mereka berbeza.
Contoh 2Terangkan bagaimana meiosis dan persenyawaan menghasilkan variasi dalam kalangan adik-beradik daripada ibu bapa yang sama.Lihat jalan kerjaTutup
Semasa profasa I, pindah silang berlaku antara kromatid kromosom homolog, menghasilkan gabungan alel baharu. Semasa metafasa I, pasangan kromosom homolog tersusun secara rawak di satah metafasa, jadi setiap gamet menerima kombinasi kromosom ibu dan bapa yang berbeza. Seterusnya, persenyawaan rawak antara mana-mana sperma dengan mana-mana ovum menambah lagi kepelbagaian genotip anak.