1.Permintaan, Penawaran & Keseimbangan Pasaran
Hukum permintaan menyatakan apabila harga naik, kuantiti diminta turun, dengan andaian faktor lain tetap. Keluk permintaan bercerun negatif.
Hukum penawaran pula menyatakan apabila harga naik, kuantiti ditawarkan naik. Keluk penawaran bercerun positif.
Perlu dibezakan dua jenis perubahan:
- Pergerakan di sepanjang keluk disebabkan perubahan harga barang itu sendiri.
- Peralihan seluruh keluk disebabkan faktor lain — pendapatan, harga barang berkaitan, cita rasa, kos pengeluaran atau teknologi.
Keseimbangan pasaran dicapai di titik persilangan keluk permintaan dan penawaran, menentukan harga dan kuantiti keseimbangan.
- Lebihan penawaran berlaku apabila harga melebihi harga keseimbangan, menolak harga turun.
- Lebihan permintaan berlaku apabila harga di bawah keseimbangan, menolak harga naik.
Keanjalan permintaan harga mengukur sejauh mana kuantiti diminta bertindak balas terhadap perubahan harga.
2.Keanjalan Harga Permintaan & Penawaran
Keanjalan harga permintaan ialah ukuran darjah tindak balas kuantiti diminta terhadap perubahan harga barang itu sendiri, dikira sebagai peratus perubahan kuantiti diminta dibahagi peratus perubahan harga.
Nilai pekali (diambil sebagai nilai mutlak, tanpa tanda negatif) menentukan jenis keanjalan:
- Anjal (Ed > 1) — kuantiti berubah lebih besar daripada perubahan harga; biasa bagi barang mewah atau barang yang banyak penggantinya.
- Tidak anjal (Ed < 1) — kuantiti berubah lebih kecil; biasa bagi barang keperluan seperti beras dan garam.
- Anjal satu (Ed = 1) — peratus perubahan kuantiti sama dengan peratus perubahan harga.
- Anjal sempurna (Ed = ∞) dan tidak anjal sempurna (Ed = 0) — kes ekstrem; keluk permintaan masing-masing mendatar dan tegak.
Faktor penentu: bilangan barang pengganti, jenis barang (keperluan atau mewah), bahagian pendapatan yang dibelanjakan untuk barang itu, dan tempoh masa (permintaan lebih anjal dalam jangka panjang).
- Kaitan dengan jumlah hasil — jika permintaan anjal, harga dan jumlah hasil berubah bertentangan arah (penurunan harga menambah jumlah hasil, kenaikan harga mengurangkannya); jika tidak anjal, kedua-duanya berubah searah (kenaikan harga menambah jumlah hasil); jika anjal satu, jumlah hasil tidak berubah.
- Keanjalan harga penawaran (Es) diukur dengan cara yang sama menggunakan kuantiti ditawarkan; nilainya biasanya positif dan dipengaruhi tempoh masa serta kemudahan menambah pengeluaran.
3.Pasaran: Contoh & Kesilapan Lazim
Kesilapan lazim dalam soalan pasaran:
- Tertukar asas peratus. Gunakan harga dan kuantiti asal (P₀, Q₀) sebagai penyebut, bukan nilai baharu.
- Membiarkan tanda negatif menentukan jenis. Bandingkan nilai mutlak Ed dengan 1; tanda negatif hanya menunjukkan hubungan songsang harga dan kuantiti.
- Menyebut peralihan keluk apabila harga barang itu sendiri berubah. Perubahan harga sendiri menyebabkan pergerakan di sepanjang keluk, bukan peralihan.
- Tidak menyatakan arah perubahan harga semasa lebihan. Lebihan penawaran menurunkan harga; lebihan permintaan menaikkan harga sehingga keseimbangan dicapai semula.
Dalam soalan rajah, labelkan paksi (harga dan kuantiti), keluk, serta harga dan kuantiti keseimbangan.
Contoh 1Harga sejenis kasut sukan naik daripada RM10 kepada RM12 sepasang dan kuantiti diminta turun daripada 500 kepada 350 pasang. (a) Hitung keanjalan harga permintaan. (b) Nyatakan jenisnya. (c) Apakah kesan kenaikan harga terhadap jumlah hasil penjual?Lihat jalan kerjaTutup
(a) % perubahan kuantiti = (350 − 500) ÷ 500 × 100 = −30%. % perubahan harga = (12 − 10) ÷ 10 × 100 = 20%. Ed = −30 ÷ 20 = −1.5, nilai mutlak 1.5. (b) Ed > 1, maka permintaan anjal. (c) Jumlah hasil asal = RM10 × 500 = RM5,000. Jumlah hasil baharu = RM12 × 350 = RM4,200. Jumlah hasil turun RM800 kerana permintaan anjal: kenaikan harga menyebabkan kejatuhan kuantiti yang lebih besar secara peratusan.
Contoh 2Jadual permintaan dan penawaran bagi barang X: Harga RM1 — diminta 100, ditawarkan 20; RM2 — 80, 50; RM3 — 60, 60; RM4 — 40, 70; RM5 — 20, 80. (a) Tentukan harga dan kuantiti keseimbangan. (b) Apakah yang berlaku pada harga RM5 dan RM1?Lihat jalan kerjaTutup
(a) Keseimbangan berlaku apabila kuantiti diminta sama dengan kuantiti ditawarkan, iaitu pada harga RM3 dengan kuantiti 60 unit. (b) Pada RM5, kuantiti ditawarkan 80 melebihi kuantiti diminta 20, maka wujud lebihan penawaran sebanyak 60 unit; penjual akan menurunkan harga ke arah RM3. Pada RM1, kuantiti diminta 100 melebihi kuantiti ditawarkan 20, maka wujud lebihan permintaan sebanyak 80 unit; persaingan pembeli menaikkan harga ke arah RM3.