Pengenalan kepada Biologi dan Peraturan Makmal

Biologi ialah kajian saintifik tentang hidupan dan proses kehidupan, merangkumi pelbagai cabang kajian.

• Botani — kajian tentang tumbuhan.
• Zoologi — kajian tentang haiwan.
• Mikrobiologi — kajian tentang mikroorganisma.
• Ekologi — kajian tentang interaksi hidupan dengan alam sekitar.

Kajian saintifik mengikut kaedah saintifik: pemerhatian, hipotesis, eksperimen terkawal, analisis data, dan kesimpulan. Amalan keselamatan makmal yang penting termasuk sentiasa memakai kot makmal dan gogal, tidak makan/minum dalam makmal, mengendalikan bahan kimia dan radas kaca dengan berhati-hati, dan melaporkan sebarang kemalangan segera kepada guru.

Penyiasatan saintifik ialah proses sistematik untuk menjawab sesuatu persoalan melalui pemerhatian, hipotesis dan eksperimen yang dikawal, sehingga menghasilkan kesimpulan berdasarkan data.

Langkah utama penyiasatan saintifik:

• Mengenal pasti masalah — soalan yang hendak dijawab, contohnya bagaimana suhu mempengaruhi aktiviti enzim.
• Membina hipotesis — pernyataan yang boleh diuji tentang hubungan antara dua pemboleh ubah.
• Mengawal pemboleh ubah — menentukan apa yang diubah, apa yang diukur dan apa yang dimalarkan.
• Menjalankan eksperimen — mengikut prosedur yang sama dan mengulangi eksperimen untuk mendapat keputusan yang boleh dipercayai.
• Merekod dan mentafsir data — dalam jadual dan graf, kemudian membuat kesimpulan sama ada hipotesis diterima atau ditolak.

Tiga jenis pemboleh ubah:

• Pemboleh ubah dimanipulasikan — faktor yang sengaja diubah oleh penyiasat.
• Pemboleh ubah bergerak balas — faktor yang diukur atau diperhatikan, berubah akibat pemboleh ubah dimanipulasikan.
• Pemboleh ubah dimalarkan — faktor lain yang dikekalkan sama supaya ujian adil.

Kawalan ialah susunan radas yang sama tetapi tanpa faktor yang diuji, digunakan sebagai perbandingan. Selain itu, sisa makmal mesti dilupuskan dengan betul: bahan tajam seperti jarum dan kaca pecah dimasukkan ke dalam bekas bahan tajam, sisa biologi dimasukkan ke dalam beg biobahaya untuk dinyahkuman (contohnya dengan autoklaf), dan sisa kimia tidak boleh dicurahkan ke dalam sinki.

• Hipotesis tidak lengkap — hipotesis mesti menyebut kedua-dua pemboleh ubah dan arah hubungannya, contohnya semakin tinggi suhu, semakin tinggi kadar tindak balas.
• Tertukar pemboleh ubah — yang diubah ialah pemboleh ubah dimanipulasikan; yang diukur ialah pemboleh ubah bergerak balas.
• Kesimpulan bercanggah dengan data — kesimpulan mesti merujuk hipotesis dan disokong oleh keputusan, bukan pendapat.
• Keselamatan diabaikan — jangan menghidu bahan kimia secara terus, jangan membuang sisa biologi atau bahan tajam ke dalam tong sampah biasa, dan laporkan tumpahan kepada guru serta-merta.