Koordinasi Badan

Koordinasi badan dikawal oleh dua sistem yang bekerjasama.

Sistem saraf memberi tindak balas cepat melalui impuls elektrik:

• Sistem saraf pusat terdiri daripada otak dan saraf tunjang.
• Sistem saraf periferi menghubungkan sistem pusat dengan seluruh badan.
• Bahagian otak: serebrum (pemikiran dan ingatan), serebelum (keseimbangan dan koordinasi otot) dan medula oblongata (denyutan jantung dan pernafasan).

Tindakan refleks ialah tindak balas pantas dan automatik yang melalui arka refleks: reseptor → neuron deria → saraf tunjang → neuron motor → efektor, tanpa perlu diproses otak terlebih dahulu.

Sistem endokrin memberi tindak balas lebih perlahan tetapi berpanjangan melalui hormon yang diangkut oleh darah:

• Insulin daripada pankreas menurunkan gula darah.
• Adrenalina menyediakan badan untuk tindakan kecemasan.
• Tiroksina mengawal kadar metabolisme.

Kedua-dua sistem bekerjasama mengekalkan homeostasis, iaitu keadaan dalaman badan yang stabil.

Homeostasis ialah proses mengawal dan mengekalkan keadaan persekitaran dalam badan, seperti aras glukosa darah dan suhu badan, pada julat yang stabil walaupun keadaan luar berubah.

Mekanisme homeostasis bekerja secara suap balik negatif: apabila sesuatu faktor menyimpang daripada nilai normal, badan bertindak membawanya kembali ke nilai normal.

Kawalan aras glukosa darah oleh pankreas:

• Selepas makan, aras glukosa meningkat. Pankreas merembeskan insulin, yang merangsang sel menyerap glukosa dan hati menukar glukosa berlebihan kepada glikogen untuk disimpan.
• Semasa berpuasa atau bersenam, aras glukosa menurun. Pankreas merembeskan glukagon, yang merangsang hati menukar glikogen semula kepada glukosa.
• Kekurangan insulin atau sel yang tidak bertindak balas terhadap insulin menyebabkan diabetes melitus.

Kawalan suhu badan oleh hipotalamus di otak:

• Cuaca panas — arteriol kulit mengembang (vasodilatasi) supaya lebih banyak haba hilang, kelenjar peluh merembes lebih banyak peluh, dan bulu roma berbaring.
• Cuaca sejuk — arteriol kulit mengecut (vasokonstriksi), otot rangka menggigil untuk menghasilkan haba, bulu roma tegak dan kadar metabolisme meningkat.

Kedua-dua sistem saraf dan sistem endokrin terlibat: saraf mengesan perubahan dengan cepat, manakala hormon memberi kesan yang lebih berpanjangan.

Kesilapan lazim dan tip menjawab:

• Mengelirukan glukagon dengan glikogen. Glukagon ialah hormon; glikogen ialah bentuk simpanan glukosa dalam hati dan otot.
• Menyatakan impuls refleks mesti diproses oleh otak dahulu. Arka refleks biasa melalui saraf tunjang; otak dimaklumkan kemudian.
• Menyatakan hormon diangkut oleh saraf. Hormon diangkut oleh darah ke organ sasaran.
• Menulis arka refleks tidak lengkap. Pastikan kelima-lima komponen disebut mengikut turutan: reseptor, neuron deria, neuron perantaraan (geganti) dalam saraf tunjang, neuron motor, efektor.

Tip: soalan homeostasis dijawab dengan turutan rangsangan, pengesan, tindak balas badan dan kesan akhir, iaitu keadaan kembali ke paras normal.