Matematik Pengguna: Percukaian

Cukai membiayai perkhidmatan awam seperti pendidikan dan kesihatan. Antara jenis cukai:

• Cukai pendapatan.
• Cukai jualan dan perkhidmatan.
• Cukai tanah.
• Cukai jalan.

Bagi cukai pendapatan, pelepasan cukai ditolak daripada pendapatan kasar untuk mendapatkan pendapatan boleh cukai, kemudian kadar cukai dikenakan ke atas pendapatan boleh cukai tersebut. Rebat cukai pula ditolak terus daripada jumlah cukai yang perlu dibayar — ini berbeza dengan pelepasan cukai.

Pendapatan bercukai ialah baki pendapatan tahunan seseorang selepas ditolak pengecualian cukai dan pelepasan cukai, dan nilai inilah yang dikenakan kadar cukai pendapatan.

• Kadar progresif — cukai pendapatan individu di Malaysia menggunakan banjaran pendapatan bercukai; kadar yang lebih tinggi hanya dikenakan ke atas bahagian pendapatan dalam banjaran yang lebih tinggi, bukan ke atas keseluruhan pendapatan.
• Pengiraan dengan jadual — cukai = cukai atas jumlah pertama dalam banjaran + (baki pendapatan bercukai × kadar banjaran itu).
• Rebat dan zakat — ditolak terus daripada cukai pendapatan yang dikira, jadi kesannya lebih besar daripada pelepasan cukai yang sama nilai.
• Potongan cukai bulanan (PCB) — cukai yang dipotong oleh majikan daripada gaji setiap bulan dan diambil kira apabila cukai tahunan dikira.
• Cukai taksiran (cukai pintu) — dikenakan oleh pihak berkuasa tempatan ke atas pegangan harta: nilai tahunan × kadar cukai taksiran. Nilai tahunan ialah anggaran sewa bulanan × 12.
• Cukai tanah — dikenakan oleh kerajaan negeri ke atas pemilik tanah dan dibayar setiap tahun.
• Cukai jalan — dibayar untuk memperbaharui lesen kenderaan motor; jumlahnya bergantung pada kapasiti enjin, jenis kenderaan dan wilayah pendaftaran.
• Cukai jualan dan cukai perkhidmatan — dikenakan sebagai peratusan daripada harga barang atau caj perkhidmatan tertentu.

Kadar cukai, banjaran dan had pelepasan ditetapkan oleh Lembaga Hasil Dalam Negeri (LHDN) dan boleh berubah dari tahun ke tahun. Angka dalam contoh nota ini hanyalah angka latihan daripada jadual soalan, bukan kadar semasa LHDN. Dalam peperiksaan, sentiasa gunakan jadual dan nilai yang diberikan dalam soalan.

Susun pengiraan cukai pendapatan mengikut tertib: pendapatan bercukai, cukai, kemudian rebat.

• Kadar dikenakan ke atas seluruh pendapatan — salah; kadar banjaran hanya untuk baki yang melebihi had bawah banjaran itu.
• Tertukar pelepasan dan rebat — pelepasan ditolak daripada pendapatan; rebat dan zakat ditolak daripada cukai.
• Guna jumlah pendapatan kasar — cukai dikira atas pendapatan bercukai, bukan pendapatan kasar.
• Lupa darab 12 — nilai tahunan bagi cukai taksiran menggunakan sewa setahun, bukan sebulan.